X
تبلیغات
آموزش کارآمد - اقدام پژوهی (پژوهش درعمل)

آموزش کارآمد

اقدام پژوهی (پژوهش درعمل)

پيشگفتار :

       « اقدام پژوهي در برنامه هاي پيش از خدمت و ضمن خدمت آموزش حرفه اي ، به ويژه در تربيت معلمان ، داراي كاربردهاي وسيعي است . اخيراً دامنه ي آن ، ساير مشاغل مثل حرفه هاي بهداشتي، ‌خدماتي ، نظامي ، مدني و نيز مواردي همچون امور مذهبي و سياسي را در بر گرفته است. در برخي موارد ، از اقدام پژوهي مبنايي براي اقدام مشاركتي در راه اصلاحات اجتماعي و نوآوري هاي فرهنگي استفاده مي شود . به علاوه ، اقدام پژوهي به عنوان شكلي با ارزش از پيشرفت فردي و اجتماعي ، براي جوانان و بزرگسالان در محيط هاي آموزشگاهي و اجتماعي ،‌ مورد توجه قرار مي گيرد .» [1]

       فكر نو و كارساز بايد از ذهن خود معلمان تراوش كند ؛ به عبارت ديگر اگر قرار باشد در عالم معلمي كاري كارستان و درخور توجه صورت گيرد ، تفكر و فلسفه ي آن بايد در درجه نخست بر شاخسار انديشه ي معلمان جوانه زند و رشد كند. اگر پژوهش هاي دانشگاهي فراواني در زمينه ي تعليم و تربيت انجام دهيم ، ولي نتوانيم نتايج و يافته هاي آن را براي معلمان قابل درك سازيم و دانش تربيتي را در وجود آن متمكّن كنيم ، اين پژوهش ها عليرغم اهميت و ارزش فراوان خود تحول كارسازي در انديشه و عمل معلمان ايجاد نخواهد كرد . امّا اقدام پژوهي كه پژوهشي براي ارتباط يافته هاي يك پژوهشگر و كاربست آن در محيط كاري او است اين امكان را فراهم مي آورد كه تحول كارسازي در فكر و عمل معلّمان ايجاد شود .

آمادگي هاي لازم پيش از انجام پژوهش

       براي انجام هر پژوهش ، لازم است پژوهشگر از آمادگي هاي لازم و مقدماتي خاصي برخوردار باشد كه پژوهش در عمل نيز از اين مسأله مستثني نيست . در اين مبحث بطور خلاصه به چند نمونه از آمادگي هاي لازم پيش از اقدام پژوهي اشاره مي شود .

الف : گروههاي كاري و مرتبط با شما :

      برخي از گروه هايي كه ممكن است معلم پژوهنده به ارتباط با آنان نياز داشته باشد عبارتند از :

1-  مشاركت كنندگان : مانند كاركنان محل خدمت شان ، شاگردان مدرسه اي كه در آن كار مي كنيد ، اولياي دانش آموزان و .

2-  دوستان نقاد شما : گروه موثر ديگري هستند كه لازم است با آنان در ارتباط باشيد . نقادي        مي تواند هم توسط شخص پژوهنده و هم توسط همكاران ، مديريت ، معاونت مدرسه و  انجام گيرد .

3-  استادان يا راهنمايان شما : گروه ديگري هستند كه مي توانند شما را در رسيدن به هدف يعني تغيير وضع موجود و نامطلوب ياري دهند .

4-  همكاران پژوهشگر شما : برخي از افراد نيز همچون شما به حل مسأله يا تغيير وضع نامطلوب موجود علاقمند هستند ، پس بايد بكوشيد در ارزيابي چگونگي پيشرفت و يافته هاي خود از نظريات و افكار آنان بهره مند شويد .

5-   گروه ارزياب : شامل كساني است كه به كار شما اعتبار مي بخشند . اين افراد كه مي توانند با انتقادها و ارزيابي هاي خود شما را راهنمايي كنند ، ممكن است همكاران شما و مشاركت كنندگان در اجراي پژوهش باشند .

 ب : توسعه ي مهارت هاي فردي :

      در اينجا مهارت ها و ويژگي هايي وجود دارد كه به شخص معلم پژوهنده مربوط مي شود ؛ او بايد در انجام پژوهش ، از اين مهارت ها و ويژگي ها برخوردار باشد و آنها را به كار بندد . برخي از اين مهارت ها و ويژگي ها عبارتند از :

1-  مهارت گوش دادن : سعي كنيد بيشتر از آنچه حرف مي زنيد گوش دهيد و سخناني را كه در يك جمع در رابطه با مسأله يا مشكل شما به ميان مي آيد ، ضبط و آن را بازبيني نماييد .

2-  مهارت در مديريت : لازم است با اصول و روش هاي درست مديريت آشنايي داشته باشيد .     وقت شناسي ، شركت منظم در جلسات و احترام به حرف هاي ديگران از جمله اين مهارت هاست . پس ابتدا خود و سپس ديگران را اداره كنيد .

3-  مهارت در همكاري و مشاركت : پژوهش در عمل مستلزم آن است كه خود را عضوي از يك گروه بدانيد و كار خويش را براساس اين تفكر پي ريزي كنيد .

4-  توجه به گوناگوني انديشه ها و رفتارها : افراد با يكديگر تفاوت دارند و زمينه هاي فكري و عملي آنان نيز متفاوت است پس بايد سعي كنيد در تحقيق خود از افكار و نظريات همه ي كليه افراد بهره گيريد و آن ها را به كار بنديد .

5-  تقويت اراده و اعتماد به نفس : پژوهش هميشه با مشكلات و موانعي همراه است پس هيچ گاه از كلمه ي «نمي توانم» استفاده نكنيد ؛ خواستن توانستن است .

ج : ملاحظات عملي

      پژوهشگر علاوه بر توجه به مهارت هاي لازم براي ايجاد ارتباط ميان افراد ، بايد پيش از طراحي تحقيق و اجراي آن ملاحظات عملي ديگري را نيز مدنظر داشته باشد كه اين ملاحظات عبارتند از :

1-  نقش پژوهشگر : پژوهنده بايد اعتماد كساني را كه با آنان كار مي كند ، نسبت به خود جلب نمايد تا افراد در برابر او احساس بيگانگي نكنند ؛ طرز پوشيدن لباس ، نوع وسيله ي رفت و آمد ، نحوه ي سخن گفتن به هنگام مذاكره و همگي مي تواند در افرادي كه با آنان كار مي كنيد تاثيرگذار باشد و پژوهش را به سمت و سويي خاص سوق دهد .

2-  شناسايي گروه هاي ذي نفع : بايد همه ي گروه هاي ذي نفع در پژوهش را در سازمان ، نهاد يا گروهي كه با آن ها كار مي كنيد شناسايي نماييد و بكوشيد همه ي آن ها چنين احساس كنند كه در صورت همكاري با شما و تغيير وضع موجود و نامطلوب ، منافع آنان تأمين خواهد شد .

3-  شناسايي افراد متنفذ : در همه ي گروه ها ، سازمان ها و نهاد ها و افرادي وجود دارند كه بيش از ديگران داراي نفوذ هستند و مي توانند اطلاعات مناسب و دقيقي در اختيار محقق قرار دهند .      بي توجهي به اين افراد ممكن است مانع پيشرفت كارها شود .

4-  ايجاد تصويري روشن از موقعيت ها : گاهي پژوهشگران به علت عدم آگاهي از وضعيت و موقعيت محيط كار دچار شكست مي شوند پس لازم است پيش از آغاز كار تصوير روشني از تاريخچه و وضعيت افراد و كار خود ترسيم كنيد .به عنوان نمونه اگر فرد مورد مطالعه دانش آموز باشد اين تصوير شامل مواردي همچون پيشينه ي تحصيلي دانش آموز ، وضعيت خانوادگي او ، گروه هاي مرتبط ، مشكلات و امكانات موجود و 

 د : روابط انساني و مراعات اخلاق :

      از آنجا كه در پژوهش هاي علوم رفتاري محور پژوهش انسان است ، از اين رو ضرورت  دارد معلم پژوهنده مسايل اخلاقي و روابط انساني خاصي را در محيط كار خود رعايت كند كه عبارتند از :

1-  ضرورت مذاكره با مسئولان : لازم است مسئولين رده بالاي محيطي را كه در آن به تحقيق خواهيد پرداخت ، در جريان كار تحقيق بگذاريد .

2-  رازداري در ارايه ي گزارش : حفظ اسرار مربوط به اطلاعات جمع آوري شده ، هويت اشخاص و مكان ، داده ها و آمار و ارقام ، وظيفه ي هر معلم پژوهنده است .

3-  حفظ حق همكاري نكردن ديگران : اگر فرد يا گروهي مايل به همكاري نباشد ، محقق نمي تواند مشكل آنان را حل كند و اصولاً در چنين شرايطي محقق مخير نيست كه تحقيق را ادامه دهد .

4-   حفظ اعتماد:  اعتماد گروه كاري را به خود جلب نماييد و از سوء تفاهمات در امر پژوهش بپرهيزيد .

5-   آگاه سازي ديگران : شركت كنندگان را از آنچه كه در جريان پژوهش براي شما اتفاق مي افتد آگاه كنيد .

مراحل يا چرخه ي پژوهش در عمل

      پژوهش در عمل همانند هر پژوهش دانشگاهي و علمي داراي مراحل و چرخه هايي است كه معلم پژوهنده بايد آن ها را رعايت كند . اگرچه اين روش در برخي از اين چرخه ها با پژوهش هاي دانشگاهي نقاط مشتركي دارد . امّا با توجه به «مارپيچي» يا «دوري بودن» آن ، محقق مجاز است   روش هاي مختلفي را در ارايه ي  گزارش خود انتخاب نمايد .

ديدگاه پژوهشگران و انديشمندان درباره ي چرخه ي پژوهش در عمل :

جين مك نيف ( JEAN  MCNIFF )

      او در كتاب اقدام پژوهي (action research) چرخه ي پژوهش در عمل را به سه مرحله ي عمده تقسيم مي كند . 1-  تشخيص (طراحي)  2- تغيير (اجرا)    3- ارزيابي (ارزشيابي) 1

به اين معنا كه پژوهشگرِ عمل ، مسأله اي را تشخيص مي دهد ، تلاش مي كند وضع نامطلوب (مسأله) را تغيير دهد و اين تغيير را ارزيابي علمي كند ؛ اگر نتيجه مثبت بود كار را ادامه مي دهد و در غير اين صورت به راه هاي ديگري مي انديشد . برخي از پژوهشگران به مراحل فوق ، مرحله ي ديگري افزوده و چرخه ي پژوهش در عمل را به چهار مرحله ي آمادگي ، تشخيص ، تغيير و ارزيابي تقسيم كرده اند . ([2])ارنست تي استرينگر ( Ernest T.Stringer )

      او در كتاب تحقيق عملي(Action research) چرخه ي پژوهش درعمل را به سه مرحله ي عمده تقسيم مي نمايد :    1- نگاه كنيد (شناسايي وضع موجود)         2- فكر كنيد (تفسير و توضيح)          

3- عمل كنيد (حل مشكلات ساده) [3] 

      بطور كلي اكثر انديشمندان پژوهشي در حوزه ي تعليم و تربيت مراحل نه گانه را براي چرخه ي اقدام پژوهي پيشنهاد مي كنند كه اين چرخه ي نه گانه از تلفيق سه مرحله ي فوق اتخاذ شده است .

مراحل نه گانه ي چرخه ي پژوهش در عمل : ([4])

1-    مشخص كردن موضوع و عنوان پژوهش (موضوع)

2-    توصيف وضعيت موجود و تشخيص مسأله (بيان مسأله)

3-    گردآوري اطلاعات (شواهد 1)

4-    تجزيه و تحليل و تفسير داده ها

5-    انتخاب راه جديد موقتي

6-    اجراي طرح جديد و نظارت بر آن

7-    گردآوري اطلاعات (شواهد 2)

8-    ارزشيابي تاثير اقدام جديد و تعيين اعتبار آن

9-    تجديدنظر و دادن گزارش نهايي يا اطلاع رساني 2

در اين مبحث براي آگاهي معلمان پژوهشگر از چرخه ها و مراحل اقدام پژوهي و رعايت اين چرخه ها در طرح معلم پژوهنده ، به تعريف و تفسير هر يك از آن ها مي پردازيم .

1- مشخص كردن موضوع يا عنوان پژوهش

      نخستين گام در هر پژوهش تعيين موضوع يا زمينه ي تحقيق است . هر موضوع اقدام پژوهي در گام نخست بايد داراي ويژگي هايي باشد تا اقدام پژوه بتواند آن  را در عمل پياده نمايد ، اين ويژگي ها عبارتند از :

1. با شغل اقدام پژوه در ارتباط باشد . مثال :

چگونه مي توانم دانش آموز خود را در برقراري ارتباط اجتماعي با ديگر دانش آموزان كلاس و محيط مدرسه ياري دهم . (مناسب)

براي بهبود وضعيت اقتصادي دانش آموزان بي سرپرست چه بايد كرد . (نامناسب)

2. قابل بررسي و تحقيق پذير باشد ؛ بدين معنا كه وسيع نباشد و منابع اطلاعات در دسترس باشد . مثال:

چگونه توانستم دانش آموزان مقطع دبيرستان را به درس انگليسي علاقمند نمايم . (مناسب)

براي بهبود وضعيت معيشتي معلمان چه بايد كرد . (موضوع نامناسبي است زيرا وسيع است ، قابل بررسي توسط معلم پژوهنده نيست و به امكانات زيادي نياز دارد)

3. مورد علاقه پژوهشگر باشد ؛ موضوع اقدام پژوهي مسأله اي باشد كه معلم به هنگام كار به آن بر     مي خورد و علاقمند است كه آن را حل نمايد .

4. داراي اهميت باشد؛ به عبارت ديگر كاربردي باشد؛ حل آن پيشرفتي در كار حاصل نمايد و. مثال:

براي كاهش اضطراب امتحان در دانش آموز خود چگونه عمل كردم . (مناسب)

چگونه توانستم طرحي جامع براي اوقات فراغت دانش آموزان تدوين نمايم . (نامناسب است زيرا اهميتي در كلاس درس و محيط كار معلم ندارد.)

5. در توان پژوهشگر باشد ؛ با توجه به امكانات و شرايط موجود و تخصخص معلم پژوهنده قابل بررسي باشد .

مثال : چگونه توانستم با برگزاري امتحان هاي كوتاه مدت هفتگي موجبات پيشرفت دانش‌آموزانم را در درس رياضي فراهم سازم . (مناسب)

       - چگونه مي توان با تغيير محتواي كتاب درسي ميزان يادگيري را در فراگيران افزايش داد . (نامناسب است زيرا از توان معلم پژوهنده خارج است و با توجه به شرايط كلاس ، زمان و تخصص قابل اجرا نيست.)

6. منابع اطلاعات كافي در اختيار باشد ؛ با توجه به اينكه اطلاعات ، اساس هر پژوهش را تشكيل    مي دهد ، عدم دسترسي محقق به اطلاعات كافي كار تحقيق را دشوار مي كند . منابعي مانند كتاب ، روزنامه ، مجله و بايد در اختيار پژوهشگر باشد .

1-1 راه هاي شناخت مسأله يا موضوع پژوهش (منابع مربوط به موضوع پژوهش) :

      شواهد لازم براي مشخص كردن زمينه و موضوع پژوهش را مي توانيد از منابع ذيل بدست آوريد :

    v     يادداشت هاي روزانه اي كه تفكرات اساسي خود را در آن ثبت مي كنيد يا يادداشت هاي مربوط به فعاليت هاي روزانه ي دانش آموزان در دفتر مدرسه .

    v     احساس شما به عنوان يك معلم ؛ احساس مي كنيد كه وضعيت مطلوب نيست و كارها به خوبي پيش نمي رود بنابراين موقعيت بايد تغيير كند .

      v        اسناد و مدارك آموزشي مانند برگه هاي امتحاني ، پرونده هاي تحصيلي دانش آموزان ، دفتر ثبت نمرات روزانه و .

      v        واكنش يا شكايت مديريت مدرسه‌، والدين دانش آموزان و در جلسات آموزشي مدرسه .

      v        شركت در جلسات ، گردهمايي ها ، سخنرانيها و  .

2-1 ملاحظات عملي در طرح يك موضوع يا سئوال اقدام پژوهي :

    v     موضوع پژوهش بصورت سئوالي مطرح و از كلماتي مانند چگونه مي توانم ، چگونه مي توان ، چگونه توانستم و در ابتداي سئوال استفاده شود .

      v        روشن و قابل فهم باشد به عبارت ديگر چند پهلو نباشد مثال :

چگونه مي توانم مشكل زبان را در دانش آموز خود ، علي ، برطرف نمايم ؟ (نامناسب است زيرا مشخص نيست كه در اين عبارت ، زبان به معني لسان است يا به معني زبان در درس انگليسي يا فارسي)

      v        حداقل بصورت جمله ي كوتاه مطرح گردد . مثال :

چگونه  مي توانم مطمئن باشم روشي را كه درباره ي غيبت دانش آموزانم بكار مي برم مناسب است و چه راهكارهاي مناسب تري را مي توانم بكار گيرم ؟ (نامناسب)

چگونه مي توانم علاقمندي به يادگيري درس شيمي را در دانش آموز خود افزايش دهم ؟

چگونه توانستم دانش آموز خود را در يادگيري و درك مفاهيم قرآني تقويت كنم (چگونه توانستم يادگيري و درك مفاهيم قرآني را در دانش آموز خود تقويت نمايم) .

براي كاهش اضطراب امتحان دانش آموز خود چگونه عمل كردم ؟

    v     در طرح پرسش ، از كاربرد اصطلاحات و مفاهيم مبهم  پرهيز شود و در صورت استفاده از چنين اصطلاحات و مفاهيمي ، معناي آن در داخل پرانتز و در مقابل آن اصطلاح ، به صورت كوتاه ذكر گردد . مثال :

چگونه مشكل فوبياي اجتماعي حامد را حل نمودم ؟ (در اينجا فوبياي اجتماعي به معناي يك بيماري روحي و رواني بايد توضيح داده شود)‌

چگونه توانستم در تدريس مشاركتي تفكر واگرا (حل يك مسأله از چند راه)را جايگزين تفكر همگرا (حل يك مسأله از يك راه)نمايم ؟

      v    حدود مسأله و افرادي كه مسأله به آن ها مربوط مي شود مشخص شود . مثال :

چگونه توانستم مشكل انشا نويسي دانش آموز خود ، زهرا ، را در پايه ي پنجم بهبود بخشم ؟

مقدمه : در كتاب هاي مختلف اقدام پژوهي از مقدمه سخني به ميان نيامده است امّا در برخي از گزارش هاي اقدام پژوهي به مقدمه برمي خوريم . به طور كلي مبحث مقدمه در اختيار معلم پژوهنده است زيرا روش پژوهش در عمل روشي «مارپيچي» يا «دوري» است . بنابراين وجود مقدمه در طرح اقدام پژوهي به سليقه ي معلم پژوهنده بستگي دارد . به طور كلي آنچه را كه محقق در بخش مقدمه ذكر مي كند مي تواند در مرحله ي بيان مسأله بنويسد . اهم  مطالبي كه پژوهشگر در مقدمه ذكر مي كند عبارت است از :

1-    معرفي خود معلم پژوهنده ؛ نام و نام خانوادگي ، سابقه و پايه ي تدريس و رشته تحصيلي .

2-   معرفي مورد پژوه ؛ شامل معرفي دانش آموز يا دانش آموزان  و بيان ويژگي هاي ظاهري ، شخصيتي و خصوصيات اخلاقي آنان . اگر مورد پژوه دانش آموزان يك كلاس باشند      ويژگي هاي كلي آن ها در بحث يادگيري و ميزان يادگيري آن ها در فهم موضوع بيان مي شود .

3-    معرفي مكان آموزشي ؛ نام مدرسه ، دخترانه يا پسرانه ، شهري يا روستايي و معرفي فضاي فيزيكي آموزشي .

4-    معرفي درس ، پايه و در صورت لزوم مبحث درسي اي كه مسأله ي تحقيق به آن مربوط مي شود .

5-   معلم پژوهنده مي تواند در ابتداي مقدمه درباره ي ابعاد موضوع يا فضاي مفهوم پژوهش خود (مثلاً درباره ي انشا و نقش آن در فرآيند يادگيري) مطالبي را از كتاب ها و منابع ديگر نقل كند .

2- بيان مسأله (توصيف وضع موجود و تشخيص مسأله )

      هدف اين مرحله از فرايند تحقيق عملي كه يكي از مهم ترين مراحل چرخه ي اقدام پژوهي است ، كمك به گروه هاي ذي نفع در تحقيق براي توصيف روشن و جامع وضعيت و موقعيت خود است .

آنچه كه يك اقدام پژوه بايد در بيان مسأله بايد رعايت نمايد به اختصار عبارت است از :

1.      مسأله يا مشكل به وضوح بيان و ابعاد آن به درستي تحليل شود . بنويسيد كه چگونه به مسأله ي مورد نظر برخورد كرده ايد .

2.    اهميت مسأله كاملاً توصيف شود ؛ نقش و جايگاه مسأله ي مورد نظر را در فرايند يادگيري ياددهي و همچنين پيامدهاي حل يا عدم حل آن را شرح دهيد .

3.    ويژگي هاي افرادي را كه مسأله به آن ها مربوط مي شود به روشني توصيف كنيد ؛ توضيح دهيد كه مسأله ي مورد نظر به يك فرد مربوط مي شود يا به گروه يا مدرسه .

4.      عوامل احتمالي ايجاد مسأله را از ديد خود و يا در قالب قوانين علمي بنويسيد .

5.      چه وضعيت يا موقعيت آموزشي بايد تغيير كند تا مسأله حل گردد يا بهبود حاصل شود .

6.    با دلايل و شواهد توضيح دهيد كه مسأله ي مورد نظر وجود داشته است ؛ اين شواهد مي تواند اسناد آموزشي ، نظر همكاران و يا نظر مورد پژوه باشد.

7.      پاسخ به اين سئوال كه از كجا و چگونه به مشكل يا مسأله خود پي برده ايد ؟

منابع توصيف وضعيت موجود (بيان مسأله) :

* پرسش از همكاران درباره ي وضعيت موجود مسأله ي پژوهش .

* دعوت از افرادي كه از وضعيت موجود ناخرسند هستند  .

* نمرات و پرونده هاي تحصيلي .

* اظهارات والدين ، مدير ، مشاور و .

3- گردآوري اطلاعات

      با استفاده از منابع گوناگون مي توانيم از رخدادها و مسائل اطراف خود و اتفاقاتي كه در محيط كار ما رخ مي دهد ، آگاه شويم . اين منابع متعدند و احساس ، مشاهده ، اسناد و مدارك موجود و را شامل مي شوند . بديهي است كه ما براي اينكه تصوير روشني از وضع موجود داشته باشيم لازم است داده ها يا اطلاعات لازم در اين باره جمع آوري كنيم .

بطور كلي در مرحله ي گردآوري اطلاعات هر معلم پژوهنده به دو نوع گردآوري اطلاعات نياز دارد كه در اين چرخه از آن ها تحت عنوان « شواهد (1) » و « شواهد (2) » ياد مي شود .

1-3- شواهد (1) :

      در اين مرحله از گردآوري اطلاعات (شواهد 1) كه خانم مك نيف آن را شواهد تشخيصي   مي نامد ، معلم پژوهنده براي تشخيص مسأله اطلاعاتي را جمع آوري مي كند تا مشخص كند كه مسأله يا مشكل موردنظر وجود دارد و او به رفع يا كاهش آن اقدام مي نمايد . در واقع اين شواهد ارايه ي تصويري روشن قبل از اقدام به پژوهش و جمع آوري اطلاعات براي تشخيص و شناخت و موجوديت مسأله است . اين شواهد مي تواند نظر همكاران و مديريت مدرسه ، اطلاعات خود مورد پژوه ،  مشاهده ي پژوهشگر و باشد . به عنوان نمونه اگر مشكل دانش آموز مشكلي رفتاري باشد ، شواهد (1) مي تواند مشاهده ي پژوهشگر در محيط هاي مختلف و زير نظر داشتن دانش آموز ، گله و شكايت  همكلاسي ها و ديگر دانش آموزان و را دربرگيرد .

2-3- شواهد (2) :

      منظور از شواهد (2) در چرخه ي اقدام پژوهي اين است كه پس از اقدام راه حل هاي پيشنهادي و كاهش يا رفع مسأله يا موضوع پژوهش ، معلم پژوهنده بايد دلايل و مداركي ارايه نمايد كه بر رفع يا كاهش مشكل دلالت كند . به عبارتي ديگران چگونه مي توانند بفهمند كه مسأله ي مورد پژوهش حل شده است ؟ اينجاست كه معلم پژوهنده بايد شواهد ، دلايل و اطلاعاتي را گردآوري و ارايه كند تا تغييرات خود را نشان دهد . البته منابع شواهد (2) مي تواند همان منابع شواهد (1) باشد .

3-3 منابع گردآوري اطلاعات :


1-    همكاران ، مدير و ديگر كاركنان مدرسه

2-    والدين دانش آموز

3-    خود دانش آموز

4-    بازديد از كلاس و مدارس خود و ديگران .

5-    كتب ،‌ مجلات و روزنامه ها .

6-   اطلاعات حاصل از مصاحبه ها و
پرسش نامه
ها

7-    يادداشت هاي روزانه و خاطرات افراد .

8-    تحقيقات و پژوهش هاي ديگران در    زمينه ي موضوع موردنظر .

9-    اطلاعات مربوط به صندوق پيشنهادها و نظرات مدارس .


4-3 ابزار جمع آوري اطلاعات در اقدام پژوهي :

      بطور كلي در پژوهش هاي علمي و آكادميك از چهار روش براي گردآوري اطلاعات استفاده     مي شود كه عبارتند از مشاهده ، مصاحبه ، پرسشنامه و اسناد و مدارك . هريك از روش هاي مذكور كاربردها و ويژگي هايي دارد و لازم است كه همه ي پژوهندگان عمل پيش از اقدام به پژوهش با اين روش ها و فنون به خوبي آشنا شوند .

اينكه چه روش و يا فنوني را بايد در اقدام پژوهي به كار برد ، به موضوع پژوهش و هدف آن بستگي دارد . بهتر است در اقدام پژوهي تا حد ممكن از روش هاي متعددي براي كسب اطلاعات استفاده شود .

1-4-3- مشاهده :

     « مشاهده از مهم ترين ، طبيعي ترين و پركاربردترين شيوه ها و ابزار تحقيق است . به تعبير “وب” تمامي تحقيقات اجتماعي با مشاهده آغاز مي شوند و با آن نيز پايان مي پذيرند » .[5]

نگاه مستقيم يك پژوهشگر از طريق حواس پنجگانه به يك پديده يا مسأله اجتماعي مشاهده ناميده   مي شود . «آقاي رنه كونيك مي نويسد كه رابطه با جهان به وسيله ي حواس پنجگانه به وجود مي آيد و ما به كمك آن حواس ، تجربيات خود را مي اندوزيم . بدين معنا ، مشاهده نوعي كسب تجربه از جهان است كه به طريق ساده و به كمك ادراك و حواس انجام مي گيرد » . [6]

2-4-3- انواع مشاهده :

      تكنيك هاي مشاهده مي تواند به تناسب موضوع و اقتضاي شرايط موضوع پژوهش به شيوه هاي گوناگون انجام گيرد.[7] برخي از انواع مشاهده عبارتند از :

* مشاهده ي سيستماتيك و غيرسيستماتيك (با برنامه و بدون برنامه ي زمينه ي تئوريكي) .

* مشاهده ي با ساخت و بدون ساخت (با مشاهده نامه و بدون مشاهده نامه) .

* مشاهده ي آشكار و پنهاني (نگاه مستقيم و يا غيرمستقيم به يك پديده يا موضوع اجتماعي) .

* مشاهده ي مشاركتي و غيرمشاركتي (وجود همكاري و مشاركت يا عدم آن در بطن يك مسأله ي اجتماعي و نگاه به آن) .

* مشاهده با استفاده از شيوه هاي آماري (ثبت تكرار دفعات يك رفتار در پديده و تهيه ي جداول آماري) .

5-3- مصاحبه :

      از مصاحبه در اكثر روش هاي تحقيق استفاده مي شود . با توجه به ويژگي هاي پژوهش در عمل ، شايد بتوان گفت مصاحبه مناسب ترين براي گردآوري اطلاعات در اين روش تحقيق است . چراكه مي‌توانيم با بازكردن بحث مربوط به پرسش ها و ژرف نگري ، به مطالب عميق تري دست يابيم . انواع مصاحبه عبارت است از :‌

1-    مصاحبه ي ساختار يافته ؛ سئوالات از قبل طراحي شده و منظم و دقيق است .

2-    مصاحبه ي بدون ساختار ؛ سئوالات باز است و در ضمن مصاحبه به وجود مي آيد .

1-5-3- ملاحظات عملي در مصاحبه :

* سئوالات مربوط به موضوع باشد .

* از كلمات و اصطلاحات ساده استفاده شود .

* در ابتداء هدف از مصاحبه ذكر شود .

* زمان و مكان مصاحبه مناسب باشد .

* به مصاحبه شونده قول دهيد كه نتايج مصاحبه را براي او خواهيد فرستاد .

6-3- پرسش نامه :

 امروزه به ويژه در كشور ما استفاده از پرسش نامه در ميان پژوهشگران مرسوم شده است . البته اكثر پژوهشگران بي

آن كه جوانب گوناگون پرسش نامه را بررسي كنند و روا بودن آن را به درستي تشخيص دهند ، به تهيه و استفاده از آن مبادرت مي ورزند . بنابراين ساخت پرسش نامه ، نحوه ي تنظيم آن و نقشي ويژه در كار تحقيق دارد .

1-6-3 انواع پرسش نامه :

1- پرسش نامه با پاسخ هاي  باز                2- پرسش نامه با پاسخ هاي بسته

      v        پرسش نامه با پاسخ هاي باز :

كه به آن پرسش نامه با پاسخ هاي تشريحي نيز مي گويند (Mcniff,p-99 ) چرا كه پاسخگويان مي توانند به صورت گسترده به پرسش ها پاسخ دهند . پرسش هاي پاسخ باز به صورت « به نظر شما ؟» و نظاير آن طرح مي شوند . اين پرسش نامه ها به نوبه ي خود داراي مزايا و معايبي نيز هستند .

      v        پرسش نامه با پاسخ هاي بسته :

در اين نوع از پرسش نامه ها ، تهيه كننده ي پرسش نامه پاسخ سؤال را از پيش آماده مي كند و پاسخگو فقط طبق دستور پرسش نامه به صورت « بلي » يا « خير » ، خط كشيدن زير كلمات ،علامت زدن و به آن پاسخ مي دهد . سادگي در  استخراج جواب ها و محدوديت در پاسخ به سئوالات به ترتيب از جمله مزايا و معايب اين گونه پرسش نامه ها است .

2-6-3- برخي ملاحظات عملي در طرح پرسش نامه :

1- در ابتداي پرسش نامه اهداف پژوهش  خود را مشخص كنيد .

2- زمان پاسخ دهي به سئوالات را مشخص كنيد .

3- سعي كنيد از خواستن برخي  مشخصات فردي از پاسخگو خود داري نماييد .

4- پرسش نامه را قبل از دادن به جامعه ي آماري مورد نظر ، اعتبار يابي كنيد تا اشكالات موجود در آن رفع شود .

7-3- اسناد و مدارك :

      يكي از شناخته شده ترين ابزار گردآوري اطلاعات اسناد و مدارك هستند كه در اكثر پژوهش ها مورد استفاده قرار مي گيرند . مقصود از اسناد و مدارك ، نوشته ها و آثاري است كه از گذشته هاي دور و نزديك باقي مانده است و پژوهشگر مي تواند با توجه به هدف تحقيق از آن‌ها استفاده كند . اسناد و مدارك انواع متفاوت دارد از آن جمله است :

1-7-3- اسناد مكتوب :

      اين اسناد سوابق شخصي ، يادداشت هاي  روزانه ي افراد ، آئين نامه ها ، مقاله ها ، كتاب ها ، صورت جلسه ها ، گزارش گردهمايي ها ، مجلات ، روزنامه ها ، كارنامه هاي تحصيلي ، دفترهاي حضور و غياب ، نمونه كارت هاي تشويقي دانش آموزان ، توبيخ ها و را شامل مي شود .

2-7-3- اسناد شفاهي :

مقصود از اسناد شفاهي مطالبي است كه براساس سخنان و گفته هاي افراد و گروه ها  تهيه شده باشد .

داستان ها ، افسانه ها ، خاطرات ، عقايد مذهبي ، شرح وقايع و مراسم و مي تواند جزو اين اسناد باشد .

3-7-3- اسناد تصويري :

اين اسناد شامل ، نقاشي ها ، فيلم ها ، نقشه ها  ، پيكره ها و نمودارها است كه پژوهشگر در شواهد (1) و

(2) از آن ها  بهره مي جويد .

      v        اسناد دست اول و دست دوم :

اسناد دست اول مداركي هستند كه گزارش دهنده خود شاهد آن ها بوده است . اين اسناد ، رخدادها را به طور مستقيم توضيح مي دهند مانند : خاطرات روزانه ي يك شخص ، انشا ، املا ، ورقه و نمرات امتحاني يك دانش آموز . اسناد دست دوم نيز شامل اسنادي است كه اطلاعات آنها بطور مستقيم از رخدادها سخن نمي گويند . مانند : مقاله هايي كه در مورد رفتارهاي مناسب  مديران و معلمان يا    كتاب هايي كه در زمينه ي موضوع پژوهش نوشته شده است .

4- تجزيه و تحليل و تفسير داده ها :

      در اين مرحله از پژوهش ، معلم پژوهنده پس از جمع آوري اطلاعات در شواهد (1) به تجزيه و تحليل و سامان دهي اطلاعات مي پردازد تا در مواقع ضروري از آن ها به درستي استفاده نمايد . همچنين هدف از تجزيه و تحليل داده ها ارائه ي طرحي درست و جامع براي مرحله ي بعدي (اقدام راه حلهاي پيشنهادي) است ؛ به عبارتي مشخص نمودن تناقض اطلاعات بدست آمده از مورد پژوه ، طبقه بندي اطلاعات و تبديل برخي از داده هاي  كيفي به كمي از اهداف اين مرحله مي باشد . بطور كلي تجزيه و تحليل داده ها درسه مرحله انجام مي گيرد كه عبارت است از : ذخيره سازي  ، رمزگذاري و بازيابي .

31

1-4- ذخيره سازي :

      در اين مرحله معلم پژوهنده بايد كليه ي اطلاعاتي  راكه براي تشخيص مسأله ( شواهد 1 ) بدست    مي آورد ذخيره نمايد . نبايد همه ي داده ها را در يك جعبه يا پوشه تحت عنوان « بايگاني من » نگه داريم چرا كه در دستيابي به اطلاعاتي خاص به مشكل برخواهيم خورد . بهتر است اطلاعات بدست آمده به صورتهاي گوناگون ذخيره سازي شوند . مانند : اسناد و مدارك (پوشه هاي مخصوص) ، كارهاي بچه ها ، نوارهاي ويديويي يا صوتي ، ديسكتهاي رايانه اي و .

2-4- رمز گذاري :

      هر يك از اطلاعات ذخيره شده را با گذاشتن علامت يا بر چسبي خاص برروي هر كدام از ابزار    ذخيره ي اطلاعات مشخص مي نماييم تا در كوتاه ترين زمان به آن ها دسترسي يابيم . به عنوان نمونه اگر ابزار ما پوشه باشد ، پوشه ها را در رنگ هاي مختلف انتخاب مي كنيم و هررنگ را به اطلاعات ويژه اي اختصاص مي دهيم . مثلاً پوشه ي زرد براي اطلاعات مربوط به مشكل اصلي مسأله ، پوشه ي قرمز براي اطلاعات مربوط به ريشه هاي مشكل ، پوشه ي سبز براي اطلاعات مربوط به عواقب و نتايج مثبت يا منفي مسأله و .

3-4- بازيابي :

      در واقع هدف از بازيابي ، بكارگيري سريع اطلاعات ذخيره شده در صورت لزوم است تا بتوانيم آن را در اختيار ديگران قرار دهيم ، تحليل كنيم و راهكاري براي كاهش يا حل مسأله اتخاذ نماييم .

4-4- انواع الگوها و چارچوب تفسير داده ها در اقدام پژوهي :

      در روش هاي تحقيقي گوناگون داده ها طبق الگوهاي گوناگون تفسير مي شوند . در اقدام پژوهي نيز آقاي استرينگر چهار الگو را براي تفسير داده ها پيشنهاد مي كند عبارتند از : 1- الگوي شش پرسش          2- الگوي ترسيم مفاهيم  3- الگوي تجزيه و تحليل مسائل   4- الگوي بررسي سازماني . دراين مبحث به سه الگوي نخست پرداخته مي شود .

1-4-4- الگوي شش پرسش :

در اين روش اطلاعات بدست آمده ي معلم پژوهنده در شواهد(1) بايد به شش پرسش جواب دهد ؛ به عبارت ديگر معلم پژوهنده بايد اطلاعات خود را در  قالب اين شش پرسش دسته بندي و تفسير نمايد.

1-علل و اهداف چستند؟ )

2-چگونه ؟ ( اعمال و رويداد ها چگونه روي مي دهد ؟ تصميمات چگونه اتخاذ مي شود ؟ افراد چگونه با هم رابطه برقرار مي كنند؟ )

3-چه كسي ؟ ( چه كسي درگير اين مسأله است ؟ چه كسي رفتار دوستانه دارد ؟ چه كسي نفوذ بيشتري دارد؟ )

4-چه چيزي ؟ ( مسايل عمده ي فعاليت ها چه هستند ؟ چه چيزي در مسأله داراي ارزش است؟ )

5-چه موقع ؟ ( اين اتفاقات چه هنگامي روي مي دهد ؟ چه موقع مي توان آن ها را مشاهده كرد؟ )

6-كجا ؟ ( كجا زندگي مي كنند ؟ كجا درس مي‌خوانند ؟ كجا كار مي كنند و كجا با هم رابطه دارند؟ )

همه ي موارد فوق را مي توان در جدولي ترسيم كرد .

2-4-4- الگوي ترسيم مفاهيم :

هدف از اين الگو يافتن راهي براي پي گيري راهبردهاي چندگانه و چند جانبه و جامع است . به عبارت ديگر هدف از ترسيم اين الگو پاسخ به سه سؤال اساسي است :

2-    خود مسأله چيست ؟

3-    عوامل مؤثر برمسأله (عوامل ايجاد مسأله) چيست ؟

4-    روابط عوامل مؤثر بر مسئله چگونه است ؟

به عنوان نمونه ، موضوع رفتار جوانان در مدرسه ( اعتياد ، بزهكاري ، فرار از مدرسه و . )

مشكلات بهداشتي

مشكلات مالي

مسائل خانوادگي

رفتار جوانان در مدرسه

موفقيت تحصيلي

حضور در مدرسه

مسائل والدين

 

 3-4-4- الگوي تجزيه و تحليل مسائل :

اين روش نيز مشابه الگوي ترسيم مفاهيم است و از آن در ريشه يابي و كشف عوامل مؤثر بر مسأله يا مشكل استفاده مي شود . اين روش نيز پاسخ به چند سئوال اساسي است :

1-مشكل اصلي چيست ؟

2-ريشه هاي اصلي مشكل چيست ؟

3-ديگر عوامل مهم مربوط به ريشه ها و پيش زمينه هاي مشكل چيست ؟

4-نتايج و عواقب مسأله چيست ؟

به عنوان نمونه ، موضوع بزهكاري نوجوانان :

كاهش فرصت ها

سوابق زندان

درگيري با جوانان

مخالفت و تعارض با جوانان

(نتايج و عواقب)

بزهكاري هاي نوجوانان

(پيش زمينه ها و علائم)

موفقيت هاي تحصيلي

فقدان فعاليت هاي تفريحي    ويژه ي جوانان

برنامه هاي درسي نامناسب و نامربوط

فقدان علاقه در

دانش آموز

حضور ضعيف در مدرسه

 

 5- انتخاب راه جديد و موقتي :

      در اين مرحله اقدام پژوه تلاش خواهد كرد بعد از ترسيم الگوها و شناخت عواقب و پيامدها ، به كمك اطلاعاتي كه در اختيار دارد چند راه را براي حل مسأله سبك و سنگين كند و از ميان آن ها يك راه را انتخاب و ويژگي ها و جوانب آن را به درستي مشخص نمايد و قبل از اقدام ، آن را به همكاران نشان دهد تا در باره ي آن نقادي كنند و درنهايت پس از اصلاح راه حل انتخابي ، به اجراي آن اقدام كند . لازم به يادآوري است كه نظر همكاران در اين مرحله بايد در طرح اقدام پژوهي ذكر شود .

به عبارتي معلم پژوهنده مي تواند در اين مرحله ليستي از عوامل حل يا كاهش  مسأله را ارائه نمايد تا آن را در مرحله ي بعد به اجرا درآورد .

6- اجراي طرح جديدو نظارت بر آن ( اقدام راه حل هاي پيشنهادي )

      پس از اينكه راه جديد و موقتي ( مرحله ي 5 ) كاملاً طراحي و آماده شد آن را به اجرا مي گذاريم . اين مرحله از اقدام پژوهي بخش مهمي از كار معلم پژوهنده را تشكيل مي دهد . اقداماتي كه در اين مرحله بايد صورت گيرد عبارت است از :

1- هر يك از راه حل هاي پيشنهادي مرحله ي قبل را براي كاهش يا حل مسأله اجرا مي كنيم .

2- در هر مرحله از اقدام ، گزارشي كلي از اثرات مثبت و منفي راه حل ها (شكست ها و موفقيت ها) ارايه مي دهيم ؛ به عبارت ديگر نتايج بدست آمده در هر مرحله را گزارش مي دهيم .

3- اگر در هر يك از مراحل به موفقيتي دست نيافتيم ، مراحل بعدي را اجرا مي كنيم تا به نتيجه برسيم.

4- موانع و مشكلاتي را كه در هر يك از اين مراحل با آن مواجه شديم ، ذكر مي كنيم .

5- نتايج بدست آمده را قبل از دادن گزارش نهايي ، با همكاران در ميان مي گذاريم و نظرات آنان را جويا مي شويم .

7- گردآوري اطلاعات ( شواهد 2 )

      براي داوري درباره ي علل تغيير جديد و اثبات ادّعاي خويش درباره ي عمل جديد و اصلاح عمل و تغيير وضعيت نامطلوب به مطلوب بايد شواهد و دلايلي ارايه دهيد . درواقع شواهد (2) براي ارزشيابي عمل اقدام پژوه صورت مي گيرد.   عمده ترين اقداماتي كه در اين مرحله صورت مي گيرد عبارت است از :

1- مقايسه ي اطلاعات و داده ها يا وضعيت قبلي با داده ها يا وضعيت جديد .

2- اظهار نظر همكاران در مورد تغييرات ايجاد شده ( وضعيت جديد  ) .

3- اظهار نظر والدين دانش آموز يا خود دانش آموز درباره ي تغييرات ايجاد شده .

به طور كلي گردآوري اطلاعات دراين مرحله براي توضيح و تفسير مرحله ي بعد ( ارزيابي نتايج ) صورت مي گيرد و منابع گردآوري اطلاعات در اين مرحله نيز همان منابع شواهد (1) خواهد بود .

8- ارزشيابي تأثير اقدام جديد و تعيين اعتبار آن ( ارزيابي نتايج )

      در اين بخش ، معلم پژوهنده به ارزيابي و قضاوت كار خود مي پردازد و نتايج حاصل از اقدام         راه حل هاي پيشنهادي را گزارش مي دهد به عنوان نمونه ، اگر با برقراري روابط عاطفي مشكل      گوشه گيري رضا را برطرف كردم ، در حالت فعلي وضعيت رضا چگونه است و پس از اقدام ، چه تغييري در وضعيت او به وجود آمده است ؟

به عبارت ديگر اين مرحله بايد به اين پرسش ها پاسخ دهد كه :

2-    آيا پيشرفت يا تغييري در كار ايجاد شده است يا خير ؟ ( ذكر شواهد و دلايل )

2- پيشرفت يا تغيير درچه زمينه هايي بوده است ؟ ( ذكر شواهد )

3-    نظر همكاران درباره ي تغيير ايجاد شده چيست ؟ (ذكر نظر ديگران )

4-    طرح شما تا چه اندازه مي تواند داراي ارزش علمي باشد ؟

1-8- منابع ارزشيابي از تأثير اقدام جديد ( ارزيابي نتايج ) :

1- دادن پرسش نامه به شاگردان و خواستن نظرات آنان درباره ي  تغيير ايجاد شده .

2- دادن پرسش نامه يا هر ابزار جمع آوري اطلاعات به والدين و همكاران موجود در مدرسه و آگاهي از نظرات آنان درباره ي تغييرات حاصله .

3- تشكيل جلسه ي مشترك با همكاران ، مديريت مدرسه و افراد صاحب صلاحيت و نقاد در امر پژوهش .

4- آگاهي از نظرات  ارزيابان و آناني كه در اعتباربخشي كار شركت مي كنند .

2-8- اعتبار يابي و روايي در اقدام پژوهي :

      اعتباريابي در اقدام پژوهي ، معمولاً با ارايه ي گزارش پژوهش براي داوري به گروهي  كه با آن در ارتباط هستيد ، همراه است. اين گروه مي تواند يكي از گروه هايي باشد كه شما در ضمن پژوهش  از آنها كمك مي گيريد و يا به عنوان راهنما شما را در امر پژوهش ياري مي دهند . اعتبار يابي در       اقدام پژوهي امري بسيار مهم است و در گزارش اقدام پژوهي حتماً بايد بدان اشاره شود .

1-2-8 مفهوم اعتبار (1) :

روشي داراي اعتبار است كه در صورت تكرار  و بكارگيري مجدد ، فرد را به همان نتيجه اي  برساند كه

در مرحله ي اول بدست آمده بود . يا اگر محقق ديگري با همان شيوه و روش راه محقق اول را دنبال كند تقريباً به نتايج مشابه برسد . به عبارت ديگر راه حل مسأله ، اتّفاقي نباشد . 1

2-2-8 مفهوم روايي :

منظور از روايي آن است كه روش معين براي دستيابي به يك حقيقت ، روا و مناسب باشد . مثلاً روش

وزنه برداري براي پي بردن به ميزان زور بازوي افراد رواست اما روش مصاحبه براي اين مقصود نارواست . يا روش تايپ كردن در فاصله ي زماني معين براي استخدام ماشين نويس ، روشي روا و دادن پرسش نامه براي اين منظور روشي نارواست.1

در چرخه ي اقدام پژوهي نيز ابزار جمع‌آوري اطلاعات و اندازه گيري داده هاي شما بايد از اعتبار و روايي خاصي برخوردار باشد در غير اين صورت گزارش شما ناقص خواهد بود .

انواع اعتباريابي در اقدام پژوهي :

1- خود اعتبار يابي :  به عنوان كسي كه در امر پژوهش دخيل هستيد مي توانيد نتايج كار خود را اعتباريابي كنيد .

2- اعتباريابي توسط همكاران : كساني كه در امر پژوهش به شما كمك مي كنند ودر محيط كارخود از آنان اطلاعات مي گيريد يا نظرات آنان را درباره ي كاهش يا حل مسأله جويا مي شويد ، مي توانند پس از پايان تحقيق كار شمار را اعتباريابي كنند . اين همكاران مي توانند معلمان ، مديريت مدرسه ، مشاوران و باشند .

3- اعتبار يابي توسط رده هاي بالا : مديران سازمان ها ، رؤساي ادارات ، متصديان پست هاي بالا و مسئولان محيط كار شما مي توانند اعتبار ياب شما در امر پژوهش باشد .

4- اعتباريابي آكادميك : كساني كه در مجامع علمي به تحصيل و تدريس اشتغال دارند ، متخصصين پژوهش ، استادان دانشگاه و به اعتبار يابان آكادميك مشهور هستند كه مي توانند كارشما را ارزيابي كنند .9- تجديد نظر و دادن گزارش نهايي يا اطلاع رساني ( پيشنهادها به همكاران )

      در اين قسمت معلم پژوهنده مي تواند گزارشي تفصيلي از كل كار خود در يك صفحه ارايه نمايد و به همكاران خود پيشنهاد كند كه براي حل چنين مسأله اي چگونه با آن برخورد كنند . به عبارت ديگر معلم پژوهنده آنچه راكه در طول تحقيق بدان دست يافته است به همكاران خود پيشنهاد مي كند.

ملاحظات عملي در ارايه ي پيشنهادها به همكاران :

1- پيشنهادها بايد براساس يافته هاي تحقيق شما باشد و صرفاً نظري و دور از يافته هاي شما نباشد .

2- در ارايه ي پيشنهادها بايد شرايط و امكانات موجود را در نظر گرفت.

3- پيشنهادها بايد با توجه به شرايط موجود عملي باشد.

پس از توضيح مراحل نه گانه ي چرخه ي پژوهش در عمل ، به برخي نكات ديگر در ارتباط با اين پژوهش مي پردازيم .

تعريف واژه هاي كليدي در اقدام پژوهي :

      در اقدام پژوهي ممكن است معلم پژوهنده در طول تحقيق خود از اصطلاحات و مفاهيم مبهم و نيازمند به تعريف استفاده نمايد كه دراين صورت دراين قسمت چند نمونه از آن مفاهيم را تعريف مي كند . اين تعريف مي تواند برگرفته از كتاب يا از ديدگاه خود پژوهشگر باشد. البته تعريف بايد با منظور پژوهش گر تناسب داشته باشد . به اين نوع تعريف در پژوهش‌هاي دانشگاهي به آن تعاريف عملياتي و نظري    مي گويند مانند : خلاقيت ، تنش ، روش فعال تدريس و .

موانع و محدوديت هاي تحقيق در اقدام پژوهي :

      پژوهش در عمل نيز مانند هر پژوهش علمي و روش  تحقيق ديگري داراي مشكلات ، موانع و محدوديت هايي است. اصولاً چون در اقدام پژوهي موضوع پژوهش ، موضوع خود پژوهشگر است و پژوهشگر پيوسته با آن درگير است ، بنابراين نسبت به روش هاي تحقيق  ديگر، داراي مشكلات و موانع بيشتري است. اين محدوديت ها مي تواند ازطرف خود معلم پژوهنده و يا از طرف مورد پژوه باشد . شما بايد چند نمونه از اين موانع را كه در طول تحقيق با آن روبه‌رو مي شويد در گزارش خود ذكر كنيد . مثل :

1- همكاري نكردن خود دانش آموز و والدين او .

2- عدم يا كافي نبودن امكانات و تسهيلات موجود در مدرسه براي ايجاد تغيير .

3- كافي نبودن زمان براي پژوهش بهتر .

4- مشغله ي كاري خود معلم (يعني هم پرداختن به امر تدريس و هم انجام پژوهش) .

5- عدم آشنايي معلم پژوهنده با روش هاي تحقيق .

منابع و مآخذ در اقدام پژوهي  (پيوست ها ) :

      در پايان هر تحقيق علمي ذكر منابع و مآخذ ضروري است چرا كه ذكر منابع و مآخذ نماد علمي بودن كار و پشتوانه ي هر تحقيقي است . منابع بايد درست و كامل ارايه شود .

اگر منبع مورد استفاده ، كتاب باشد شيوه ي ارجاع آن به صورت زيراست :

      نام خانوادگي و نام مؤلف، نام كامل اثر، نام و نام خانوادگي مترجم ( چنانچه ترجمه باشد )، محل انتشار، نام مؤسسه ي انتشاراتي ، سال انتشار ، شماره ي چاپ ، شماره جلد .

مثال :  كازنو   ،   ژان . جامعه شناسي وسايل ارتباط جمعي ، ترجمه ي باقر ساروخاني و منوچهر  محسني ، تهران ، انتشارات سروش ، 1356 ، چاپ اول .

چنانچه در اثري محل انتشار  قيد نشده باشد ، علامت (بي جا) مي گذاريم . اگر اثر فاقد تاريخ باشد علامت (بي تا) و اگر فاقد نام مؤلف باشد نيز علامت (بي نا ) گذاشته مي شود .

 

اگر منبع مورد استفاده ، مقاله باشد نيز به صورت زير ارجاع مي دهيم :

      نام خانوادگي و نام مؤلف، عنوان كامل مقاله ، نام و نام خانوادگي مترجم (چنانچه ترجمه باشد) ، نام مجله ، دوره ، شماره و جلد ، سال انتشار  ، محل انتشار ، صفحه ي اخذ اطلاعات .

مثال : ساروخاني ، باقر . شبيه سازي شيوه اي در تحقيقات اجتماعي ، نامه ي علوم اجتماعي ، دوره ي جديد ، شماره ي 2 ، 1368 ، تهران ، صفحه ي 129-117 .

چنانچه محقق  پيوست هايي شامل عكس ، آمار  و ارقام ، نمونه تشويق ها و يا هر مدركي به عنوان شاهد و سند تغيير وضعيت در اختيار داشته باشد در اينجا ارايه مي نمايد .

شيوه هاي ارايه ي يك گزارش اقدام پژوهي :

      چگونگي شيوه هاي ارايه ي گزارش اقدام پژوهي به سليقه ، مهارت و تخصص خود معلم پژوهنده بستگي دارد . هر گزارش پژوهش درعمل مي تواند به اشكال و شيوه هاي زير به ديگران ارايه شود :

1- ارايه ي گزارش به شكل سمينار و همايش .

2- ارايه ي گزارش به شكل نوشتار .

3- ارايه ي گزارش به شكل داستان .

اهداف هر گزارش  اقدام پژوهي :

      هر گزارش اقدام پژوهي  به اشكال    مختلف     بايد به سئوالات زير پاسخ دهد :

1-    موضوع گزارش چيست ؟

2-    مسأله شما چه بوده است ؟

3-چرا به اين موضوع علاقمند شده ايد ؟

4-چه شواهدي در دست داريد كه نشان دهيد به پژوهش نياز داشته ايد ؟

5-‌ براي حل مسأله ي موردنظر چه مي‌توانيد بكنيد ؟

6-‌ چه كرديد ؟

7-‌ براي نشان دادن كارهايي كه كرده ايد چه شواهدي در دست داريد ؟

8- از شواهد خود چه نتيجه اي گرفته ايد وچگونه آن را ارزيابي مي كنيد ؟

9-‌ چگونه عمل خود را اصلاح مي كنيد ؟ 

 برگرفته از...

+ نوشته شده در  جمعه سیزدهم دی 1387ساعت 14:50  توسط باقررمضان زاده  |